Płaca minimalna na Ukrainie nie docenia kapitału ludzkiego

Doniesienia naukowe
2019-06-06
lubie to symbol 21 udostepnij symbol 1

Płaca minimalna na Ukrainie nie docenia kapitału ludzkiego

Wynagrodzenia określone przepisami ukraińskiego prawa są o 20% niższe niż godziwa płaca minimalna wynikająca z teorii kapitału ludzkiego. Taka niezgodność uniemożliwia zachowanie indywidualnego kapitału ludzkiego pracownika i staje się podstawową przyczyną emigracji siły roboczej z Ukrainy.

Nawet duży i bogaty kraj bez dobrego zarządzania może doznać zapaści. Dwudziestoletni okres demokratycznego rozwoju oraz wydarzenia ostatnich lat na Ukrainie pokazały, że brak politycznego programu działań wspieranego właściwą teorią ekonomiczną stanowi istotną barierę rozwoju państwa.

W szczególności ujawniają się braki we właściwym rozumieniu kapitału ludzkiego i godziwym jego opłacaniu. Tym właśnie problemem w gospodarce ukraińskiej zajmuje się Jurij Renkas, doktor nauk ekonomicznych, adiunkt w Katedrze Rachunkowości Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

Jego monografia Pomiar i opłacanie kapitału ludzkiego w gospodarce Ukrainy prezentuje wyniki badań opartych na danych empirycznych i statystycznych ostatnich lat. Na ich podstawie można ocenić poziom rozbieżności między rzeczywistym kapitałem ludzkim pracowników, a wysokością wynagrodzeń, które powinny umożliwiać podtrzymywanie i rozwój tego kapitału.

Wartość człowieka w liczbach

Aby człowiek mógł wykonywać pracę, musi zgromadzić odpowiedni poziom kapitału zdolności do jej wykonywania. Na przykład podczas studiów gromadzi intelektualny kapitał wiedzy, a w trakcie przyszłej pracy będzie zdobywał doświadczenie. Kapitał ludzki, postrzegany jako źródło wiedzy, innowacji, a przede wszystkim jako czynnik produkcyjny, wymaga opracowania odpowiedniego systemu pomiaru.


Teorie kapitału ludzkiego, którymi zajmuje się Jurij Renkas, pozwalają nadać liczbową postać nieuchwytnym cechom, łącząc w jednym modelu wiele zmiennych, w tym: koszty edukacji, liczbę lat pracy zawodowej, czy koszty utrzymania. Zgodnie z tym modelem kapitał ludzki podlega naturalnemu, spontanicznemu rozpraszaniu w tempie 8% rocznie.

Aby zapobiec takiemu rozpraszaniu konieczne jest godziwe wynagradzanie pracy pozwalające na podtrzymanie zgromadzonego kapitału ludzkiego. Okazuje się, że to właśnie wartość stałej ekonomicznej potencjalnego wzrostu, równej 8%, w połączeniu z kapitałem pracownika nieposiadającego profesjonalnego wykształcenia oraz doświadczenia pracy, pozwala wyznaczyć płacę minimalną, którą można uznać za godziwą w znaczeniu praktyki życia oraz działalności w danym kraju.

Wartość stałej potencjalnego wzrostu odzwierciedla działanie sił natury, a przede wszystkim Słońca dostarczającego energię napędzającą wzrost i produkcję rolną. W świetle teorii gier oznacza to grę o sumie niezerowej, w której korzyści osiągane przez uczestników pochodzą z zewnętrznego źródła. Dlatego wygrywać mogą wszystkie strony.

Gospodarka jest grą o sumie niezerowej, w której korzyści uzyskują wszyscy uczestnicy. Dzięki temu cała ludzkość może osiągać sukcesy gospodarcze i społeczne.

Powstrzymać utratę kapitału

Badania opisane w monografii przeprowadzone zostały celowo w urzędach pracy na Ukrainie. Ankietowani, znajdując się pod presją bezrobocia i wolnego rynku pracy, oczekują wynagrodzeń, które zapewniłyby im możliwość utrzymania rodziny oraz zachowania kapitału ludzkiego co najmniej na stałym poziomie. Dane te posłużyły za materiał do analizy poziomu stałej ekonomicznej potencjalnego wzrostu.

Wynika z nich, że w latach 2010-2016 przeciętny pracownik na Ukrainie nie miał zagwarantowanego wynagrodzenia, które w świetle teorii kapitału ludzkiego można uznać za minimalne oraz godziwe. Aby jego kapitał ludzki nie ulegał degradacji, powinien zarabiać 2.5 raza więcej niż ustawowo ustalony poziom płacy minimalnej.

Sytuacja poprawiła się nieco w roku 2017, po znaczącej podwyżce kwoty ustawowej płacy minimalnej. Mimo to na Ukrainie nadal utrzymuje się rozbieżność pensji minimalnej z rzeczywistą wartością wykonywanej pracy. Nie tylko nie chroni to kapitału ludzkiego przed rozpraszaniem, ale również wywołuje u pracowników niezadowolenie z pracy. Efektem tego jest corocznie wzrastający wskaźnik osób emigrujących z Ukrainy w poszukiwaniu wyższych zarobków.

Jurij Renkas, autor monografii "Pomiar i opłacanie kapitału ludzkiego w gospodarce Ukrainy"

Naturalne oczekiwania

Przewidywania teorii kapitału ludzkiego znajdują potwierdzenie w naturalnych oczekiwaniach pracowników i osób poszukujących pracy. Te, deklarowane są przez wynagrodzenie, które pragnęliby otrzymywać. Odpowiada ono poziomowi 8% ich kapitału ludzkiego, czyli wartości stałej ekonomicznej potencjalnego wzrostu.

Obecnie ukraińska płaca minimalna odpowiada jedynie 79% godziwej płacy przewidywanej teoretycznie. Dla porównania, w Polsce zgodność płacy minimalnej z teoretyczną wynosi 92%, a w USA - 103%. Ukraińska gospodarka ma więc jeszcze sporo do nadrobienia.

Jurij Renkas podkreśla, że teoria kapitału ludzkiego powinna być jednym z kluczowych motywów uwzględnianych przy wyborze właściwej drogi rozwoju gospodarczego przez suwerenną Ukrainę, kroczącą drogą odrabiania dystansu w zakresie jakości życia obywateli i rozwoju ekonomicznego kraju.